Onnagata: waarom Kabuki-acteurs allemaal mannen zijn

What onnagata means

Onnagata is het woord voor een Kabuki-acteur die vrouwenrollen speelt, en voor die acteerstijl. Het betekent ongeveer 'vrouwenrol'. Het deel -gata betekent een rol of een vakgebied, zoals in andere Japanse theatertermen. Je hoort het ook wel eens uitgesproken als oyama, meestal in samengestelde titels zoals tate-oyama, de leidende onnagata van een gezelschap. Onnagata is een van de drie hoofdroltypen in Kabuki, naast tachiyaku, de deugdzame mannelijke hoofdrollen, en katakiyaku, de schurken.

Waarom Kabuki volledig mannelijk werd

Kabuki begon in het vroege 1600 met een vrouw. Okuni, die zichzelf een schrijnmaagd van Izumo Taisha noemde, werd enorm populair in Kyoto, en vrouwelijke gezelschappen kopieerden al snel haar stijl in Edo, Osaka en daarbuiten. Vechtpartijen in het publiek en de nauwe banden tussen artiesten en prostitutie leidden ertoe dat het Tokugawa-shogunaat vrouwen in 1629 van het toneel verbood. Gezelschappen van jonge mannen, bekend als wakashū-kabuki, vulden het gat op, maar zij trokken dezelfde aandacht en werden op hun beurt verboden in 1652. Het jaar daarop mochten de theaters weer openen onder twee voorwaarden: acteurs moesten hun voorhoofdhaar in de volwassen stijl afscheren, en toneelstukken moesten steunen op acteren in plaats van uiterlijk.

Yarō-kabuki en de eerste onnagata

De volledig mannelijke vorm die uit deze regels voortkwam, werd eerst yarō-kabuki genoemd, oftewel mannen-Kabuki. Mannen waren al vrouwenrollen gaan spelen in de wakashū-jaren, maar nu werd de onnagata een gevestigde specialisatie. Naarmate de voorstellingen zich ontwikkelden van zang- en dansrevues tot gelaagde drama's, vermenigvuldigden de roltypen zich: jonge en oudere vrouwen, eervolle en schurkachtige mannen, en komische rollen. Het afgeschoren voorhoofdhaar was een probleem voor acteurs in vrouwenrollen, dus bedekten onnagata het met een kleine paarse hoofddoek, de murasaki bōshi, totdat een verbod op pruiken werd opgeheven. Het verschijnt nog steeds in enkele oudere toneelstukken en als ceremonieel accessoire. Sommige bronnen vermelden ook een kort verbod op vrouwenrollen in het geheel, opgeheven in 1644.

Geen imitatie: waar onnagata naar streven

Shochiku, het bedrijf dat de Kabukiza runt, is duidelijk: onnagata imiteren niet zomaar echte vrouwen. De rol is een theatrale creatie, gebouwd op conventies die eeuwenlang zijn verfijnd. Acteurs beschrijven het op dezelfde manier. Nakamura Shichinosuke II heeft gezegd dat hij geen vrouw speelt, maar de onnagata-rol. Bandō Tamasaburō V vergelijkt het met de heldin van een grote roman van een mannelijke auteur: een vervaardigd werk, en een soort droom die alleen bestaat zolang die op het toneel staat. In de Edo-periode ging de toewijding verder. Onnagata werden geacht zich ook buiten het toneel als vrouwen te kleden en te leven, als onderdeel van hun training.

Hoe een onnagata een vrouw op het toneel opbouwt

Van elke Kabuki-acteur wordt verwacht dat hij de onnagata-techniek leert, maar specialisten verfijnen die jarenlang. De stem is een falset, volgehouden gedurende de hele voorstelling. Het is niet bedoeld om een vrouwenstem na te bootsen. Het volgt de intonaties die Japanse toeschouwers met vrouwelijkheid associëren, en verandert met het personage. De make-up verschilt behoorlijk van die van mannenrollen, en het lichaam wordt hervormd door houding. Dit zijn de dingen om op te letten:

• Schouders eerder voorovergebogen dan recht
• Knieën gebogen gehouden, met een vrouwelijke houding die voortdurend wordt volgehouden
• Vloeiende, sierlijke passen, zelfs op geta, de verhoogde houten klompen
• Een falsetstem afgestemd op de rol, van prinses tot stadsvrouw

Kostuums, pruiken en uithoudingsvermogen

De illusie is zwaar lichamelijk werk. Shochiku merkt op dat het kostuum, de pruik en de hoge houten klompen van een topcourtisane samen meer dan 33 kilogram wegen. Kabuki gebruikt ongeveer 400 soorten pruiken voor vrouwelijke rollen, tegenover ongeveer 1.000 voor mannelijke. Prinsessenrollen heten akahime, of rode prinses, naar hun rode gewaden geborduurd met goud- en zilverdraad. Hun pruiken dragen zilveren bloemspelden. De vormen die er vanaf uw stoel het sierlijkst uitzien, zijn vaak het moeilijkst voor de acteur om vast te houden, dus let op hoe een onnagata knielt, draait en opstaat met al dat gewicht.

De rollen die onnagata spelen, en die ze niet spelen

Vrouwenrollen zijn ingedeeld in types, zodat u een personage in één oogopslag kunt lezen, zelfs bij een eerste bezoek. Jonge vrouwen zijn onder meer de akahime-prinses en de machimusume, een levendig stadsmeisje. Oudere vrouwen zijn onder meer de katahazushi, een standvastige dienstmeid in een samoeraihuishouden, en de sewa-nyōbō, een toegewijde echtgenote. De drie grote prinsessenrollen zijn Yaegaki-hime, Yuki-hime en Toki-hime. Onnagata spelen ook knappe jongemannen die als vrouw vermomd zijn, zoals de dief Benten Kozō. Niet elke vrouw op het toneel gaat naar hen toe, echter. Vrouwelijke schurken, zoals Yashio in Meiboku Sendai Hagi, worden traditioneel gespeeld door acteurs van mannenrollen, en oudere vrouwen vormen een eigen lijn.

Famous onnagata to know

Nakamura Utaemon VI (1917 tot 2001) wordt beschouwd als de grootste onnagata van de naoorlogse periode. Hij nam de naam Utaemon aan in 1951, werd in 1968 benoemd tot Levend Nationaal Erfgoed, de jongste persoon ooit die deze titel kreeg, en diende als artistiek directeur van het Kabukiza. Bandō Tamasaburō V, geboren in 1950, verscheen voor het eerst op het toneel op zijn zevende en nam zijn naam aan in 1964. Hij is de meest populaire en gevierde onnagata op het toneel van vandaag, en werd in 2012 een Levend Nationaal Erfgoed. Voor een fictieve kijk volgt de film Kokuho uit 2025 twee rivaliserende onnagata over decennia. Het werd Japan's best verdienende live-actionfilm.

Lees verder: Kabuki's actiedynastieën en de shumei-ceremonie

Kunnen vrouwen kabuki opvoeren?

Ja, buiten de mainstream. Het verbod op vrouwen eindigde in het Meiji-tijdperk (1868 tot 1912), en sommige vrouwen gingen door met het spelen van onnagata-rollen, hoewel het ongewoon bleef. Sommige lokale kabuki-gezelschappen casten nog steeds vrouwen in vrouwelijke rollen, en een volledig vrouwelijk gezelschap, de Ichikawa Shōjo Kabuki, debuteerde in 1953 met sterke bijval. De meeste kabuki-gezelschappen zijn echter volledig mannelijk gebleven. De kabuki die Shochiku in het Kabukiza opvoert, blijft een volledig mannelijke theatervorm, dus elke vrouw die u op dat toneel ziet, wordt gespeeld door een man.

Waar u onnagata kunt zien in het Kabukiza

Sommige stukken zetten de onnagata in het middelpunt. Het programma verandert elke maand, dus controleer het aanbod voor uw data op de eigen voorstellingspagina's van het Kabukiza voordat u boekt. Het volledige voorstellingsticket waarnaar we linken, wordt verkocht door Shochiku en bevat het ondertitelingsapparaat, in het Engels of vereenvoudigd Chinees, zodat u het verhaal kunt volgen terwijl het zich ontvouwt. Stukken waarin onnagata-techniek het hoofdevenement is, zijn onder meer:

• Musume Dōjōji: een enkele onnagata danst bijna een uur solo, met snelle kostuumwissels op het podium
• Kagamijishi: één danser vertolkt eerst een verfijnde jonge hofdame, en dan de wilde geest van een leeuw
• Meiboku Sendai Hagi: Masaoka, een van Kabuki's grote kindermeisjesrollen, verbergt haar verdriet om haar zoon

Lees verder: Kabukiza-tickets: hoe je Kabuki boekt

Voor wie dit niet is

Als u naturalistisch acteren verkiest, kan de onnagata-techniek in het begin afstandelijk aanvoelen: de stem, houding en het tempo zijn bewust gestileerd. Als u hoopte vrouwen in Kabuki te zien, biedt het Kabukiza dat niet. Een volledige voorstelling duurt drie tot vier uur met pauzes, wat lang is als u alleen maar wilt proeven, en een kaartje voor één akte is de kortere optie. Een kaartje voor de volledige voorstelling is ook niet geschikt voor kinderen onder de 4.